ΟΛΟΣ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ LOGISTICS

ΠΟΛΥΤΙΜΑ ΦΟΡΤΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΟΙΚΟ ΤΗΣ ΣΟΦΙΑΣ

Ημερομηνία Δημοσίευσης: 15/04/2012

 

Κείμενο: Σάση Δημοπούλου
Φωτογραφίες: ΑΠΕ

«Δόξα τω Θεώ τω καταξιώσαντί με τοιούτον έργον επιτελέσαι. Νενίκηκά σε Σολομών!» αναφώνησε με υψωμένα τα χέρια προς τον ουρανό ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός μόλις αντίκρισε τελειωμένο το ναό της Αγίας Σοφίας, σύμφωνα με περιγραφή του ιστορικού Θεοφάνη. Τόσο μεγάλη ήταν η συγκίνηση και το δέος που του προκάλεσε το μνημείο, το οποίο χαρακτηρίστηκε πιο θαυμαστό και από τον Ναό του Σολομόντα στα Ιεροσόλυμα.

Ο ναός προς τιμή και δόξα της Σοφίας του Θεού στην Κωνσταντινούπολη άρχισε να κτίζεται από τον Μεγάλο Κωνσταντίνο ή πιθανότατα επί του διαδόχου του Κωνστάντιου Β’ και εγκαινιάστηκε στις 15 Φεβρουαρίου του 360 μ.Χ. Το 404 μ.Χ. επί της βασιλείας του Αρκαδίου ένα μέρος του κάηκε, επισκευάστηκε ωστόσο άμεσα από τον Θεοδόσιο Β’.

Τα εγκαίνια της νέας βασιλικής έγιναν το 415 μ.Χ., όμως και η δεύτερη Αγία Σοφία καταστράφηκε το 532μ.Χ. κατά τη Στάση του Νίκα. Αμέσως μετά την καταστολή της στάσης, η αυτοκράτειρα Θεοδώρα επέβαλε στον Ιουστινιανό την ανέγερση νέου, υπέρλαμπρου ναού στη θέση του κατεστραμμένου. Ξεκίνησε, λοιπόν, το κτίσιμο του μοναδικού σε κάλλος και αρχιτεκτονική αρτιότητα οικοδομήματος, που αποτέλεσε σταθμό στη βυζαντινή ναοδομία και ολοκληρώθηκε το 537 μ.Χ.

Είκοσι χρόνια μετά τα πρώτα εγκαίνια ο τολμηρότατος στη σύλληψη και κατασκευή, για την εποχή του, τρούλος κατέπεσε εξαιτίας ενός φοβερού σεισμού και συνέτριψε την αψίδα, τον ιερό άμβωνα, το κιβώριο και την Αγία Τράπεζα. Τότε ανέλαβε ο ανιψιός του Ισιδώρου, ο Ισίδωρος ο νεότερος, την ανέγερση του νέου θόλου που διατηρείται μέχρι σήμερα.

Στις 24 Δεκεμβρίου του 563 μ.Χ. υπό τον Πατριάρχη Ευτύχιο τελέστηκαν τα δεύτερα εγκαίνια παρουσία του αυτοκράτορα και του λαού της Κωνσταντινούπολης. Ο ναός αποτέλεσε σε όλη τη διάρκεια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας την έδρα του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως και παράλληλα το σημαντικότερο ναό της Ορθόδοξης εκκλησίας. Κατά την περίοδο των Σταυροφοριών (1204-1261) ο ναός έγινε Ρωμαιοκαθολικός και μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης, το 1453, μετατράπηκε σε μουσουλμανικό τέμενος.

Κατά τη διάρκεια της άλωσης της Πόλης από τους Φράγκους, η Αγία Σοφία υπέστη τεράστιες ζημιές, ενώ κατά την περίοδο την Οθωμανικής Αυτοκρατορίας σημειώθηκαν σημαντικές καταστροφές στις τοιχογραφίες του ναού οι οποίες ασβεστώθηκαν, καθώς η απεικόνιση του ανθρώπινου σώματος θεωρείται βλασφημία για το Ισλάμ. Ο ναός αποτέλεσε πρότυπο για την κατασκευή και άλλων τεμενών, όπως το Μπλε Τζαμί που ανεγέρθηκε από τον σουλτάνο Αχμέτ τον Α’ απέναντι από την Αγία Σοφία.

Το 1930 ο Μουσταφά Κεμάλ μετέτρεψε την εκκλησία σε μουσείο και μ’ αυτή τη μορφή λειτουργεί ως σήμερα συγκεντρώνοντας επισκέπτες απ’ όλο τον κόσμο.

Η κατασκευή

Επτά χρόνια μετά τη στάση του Νίκα (το 539 π.Χ.), ο Ιουστινιανός άρχισε την προσπάθεια συγκέντρωσης υλικού από τα πέρατα της αυτοκρατορίας για την ανέγερση του νέου υπέρλαμπρου ναού. Τα καλύτερα και ακριβότερα υλικά φορτωμένα επάνω σε σχεδίες κατέφθαναν από ποικίλους προορισμούς. Ηφαιστειογενείς πέτρες και ειδικοί πλίνθοι, σπογγόλιθοι από τη Ρόδο, αλάβαστρο και πορφυρίτες από την Αίγυπτο, πολύτιμοι λίθοι (διαμάντια, χρυσός, μαργαριτάρια, άργυρος, μόλυβδος), μάρμαρα εξαιρετικής ποιότητας (λευκόφαια από την Προποντίδα, κυανόφλεβα του Βοσπόρου, λευκά της Αττικής, ερυθροκίτρινα της Λυδίας, λευκοκίτρινα της Καρίας, χλοερά της Θεσσαλίας, ροδόχρωμα της Φρυγίας, μελανόλευκα της Γαλατίας, υπόχρυσα της Καρύστου).

Παράλληλα μεταφέρθηκαν μέλη από σημαντικούς αρχαιοελληνικούς ναούς. Από το Γυμνάσιο της Εφέσου προέρχονται οι πράσινοι κίονες που κοσμούν τις δύο πλευρές του κυρίως κτιρίου, ενώ οι πορφυροί κίονες που βρίσκονται στις γωνίες προήλθαν από το Ναό του Απόλλωνα στη Μάαλμπεκ του σημερινού Λιβάνου. Ο Πλούταρχος, γραμματικός του αυτοκράτορα, υποστηρίζει ότι τους κίονες έστειλε η Μαρκία από τη Ρώμη, αφαιρώντας τους από το ναό του Ηλίου, που είχε κτίσει ο Βαλεριανός προτού παραδοθεί στους Πέρσες.

Για την κατασκευή του μεγάλου τρούλου χρησιμοποιήθηκαν ειδικά ελαφριά τούβλα και κεραμίδια που κατασκευάστηκαν στη Ρόδο. Συνολικά ο ναός διαθέτει 107 κίονες, νούμερο συμβολικό, που αναφέρεται στο υποστύλωμα του Οίκου της Σοφίας. Η μεταφορά των υλικών αυτών γίνονταν είτε διά ξηράς είτε διά θαλάσσης και απαιτούσε μεγάλα χρονικά διαστήματα, καθώς τόσο οι αποστάσεις όσο και οι μεταφερόμενοι όγκοι ήταν τεράστιοι.

Αρχιτέκτονες του ναού οι γεωμέτρες Ανθέμιος από τις Τράλλεις και Ισίδωρος από τη Μίλητο, οι οποίοι ασχολούνταν μέχρι τότε κυρίως με τη θεωρία της στατικής και τα μαθηματικά και επομένως δεν είχαν πρακτική εμπειρία πάνω στην οργάνωση ενός τόσο μεγάλου και απαιτητικού έργου. Παρόλα αυτά, ο δύο μεγαλοφυείς άνδρες σχεδίασαν την εκκλησία μέσα σε τέσσερις μήνες. Ο σύνθετος αρχιτεκτονικός της σχεδιασμός δεν είχε στενή συγγένεια με προηγούμενους, καθώς συστήθηκε από στοιχεία που χρησιμοποιούνταν μέχρι εκείνη τη στιγμή μεμονωμένα και δεν είχε γίνει απόπειρα σύνδεσής τους.

Για την ανέγερση της Αγίας Σοφίας επιστρατεύτηκαν 100 αρχιτέκτονες και 10.000 τεχνικοί, οι οποίοι για την εύρυθμη λειτουργία του έργου χωρίστηκαν σε δύο ομάδες με επικεφαλής τους δύο μικρασιάτες αρχιτέκτονες.

Όσο για τον προϋπολογισμό του έργου, χρειάστηκαν επίσημα 320 τόνοι χρυσού (ανεπίσημα βέβαια πολύ περισσότεροι), ποσό που υπολογισμένο με σημερινά δεδομένα ανέρχεται περίπου σε 75 εκατομμύρια δολάρια!

Απαλλοτριώσεις

Για την αποπεράτωση του τελικού ναού της Αγίας Σοφίας -σύμφωνα με τις πηγές- απαλλοτριώθηκαν οικόπεδα και κατεδαφίστηκαν όλα τα κτίσματα γύρω από το χώρο της οικοδομής. Πολλά μάλιστα από τα απαλλοτριωθέντα οικόπεδα κόστισαν πολύ πιο ακριβά από την πραγματική τους αξία λόγω κερδοσκοπίας των ιδιοκτητών, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις έγινε αναγκαία ακόμα και η χρήση τεχνασμάτων.

Μία από τις πιο χαρακτηριστικές ήταν η υπόθεση κάποιου Αντίοχου. Αν και ο Ιουστινιανός του πρόσφερε ένα μεγάλο χρηματικό ποσό εκείνος ήταν ανένδοτος για την πώληση της γης του. Ο αυτοκράτορας, λοιπόν, αναγκάστηκε να χειριστεί διαφορετικά το θέμα. Ο Αντίοχος ήταν λάτρης των αγώνων που διεξάγονταν στον Ιππόδρομο. Όταν, λοιπόν, διοργανώθηκαν αρματοδρομίες του απαγορεύτηκε η είσοδος κι εκείνος προκειμένου να μη χάσει το αγαπημένο του θέαμα δέχτηκε να πουλήσει το οικόπεδό του. Για επιβράβευση παρακολούθησε τους αγώνες από το θεωρείο του Ιουστινιανού!

Έπειτα από πλήθος ανάλογων περιστατικών η μέρα των εγκαινίων έφτασε. Στις 27 Δεκεμβρίου του 537, δηλαδή έπειτα από 5 χρόνια 10 μήνες και 4 ημέρες από την έναρξη των εργασιών γιορτάστηκαν τα θυρανοίξια της Αγίας Σοφίας με θυσίες χιλιάδων ελαφιών, προβάτων και πουλερικών, διανομή χιλιάδων μοδίων σίτου στους φτωχούς, καθώς και πολυήμερη πανήγυρη.

Ο χρόνος αποπεράτωσης του έργου είναι ασύλληπτος, αν αναλογιστεί κανείς πως ο Καθεδρικός ναός της Σεβίλλης χτιζόταν επί 107 χρόνια και ο Καθεδρικός ναός του Αγίου Μάρκου επί 120.



Πηγές: Παλαιοχριστιανική Τέχνη: Ναοδομία, Νίκος Γκιολές, Αθήνα 1994 Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Κωνσταντίνος Παπαρηγόπουλος.

 

 

ΙΣΤΟΡΙΚΑ

ΡΕΤΡΟ… ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ ΣΤΗ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ

Όποιος πιστεύει πως η ιστορία βρίσκεται κλεισμένη μόνο μέσα σε χοντρά βιβλία και μουσεία γελιέται... Άνθρωποι με μεράκι και αγάπη για τα παλιά αυτοκίνητα έρχονται να διαψεύσουν την πεποίθηση...

ΕΦΥΓΕ ΕΝΑΣ ΜΕΓΑΛΟΣ ΕΛΛΗΝΑΣ

Ένα μεγάλο της ελληνικής ναυτιλίας, των Logistics και του τουρισμού έκλεισε στις 25 Ιανουαρίου 2011. Ένας άνθρωπος που θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ευεργέτης της ιδιαίτερης πατρίδας του και της χώρας,...

Κλείσιμο [X]